و لعابها فرو ايستد . و فواق يُبسى اطفال را كمتر افتد و اگر افتد مهلك باشد لقوّة السبب . القئ المبرح ، يعنى قى كه به افراط آيد و او سه گونه است : يكى آن كه از تكثير تشرب لبن بود كما هو عادة النسوان ، بالجمله علاجش منع از آن نمودن است ، چه ، هر گاه شير زياده از حاجت در معده جمع آيد فاسد مىشود و بالضرور طبيعت به دفع آن همىكوشد به قى ، كه اقرب طرق است جهت خروج ما فى المعده . و اين نوع صبيان را بيشتر مىافتد ، پس در قى صبيان لحاظ اين امر واجب باشد ، زيرا كه تا نخست ، قطع سبب موجبه كرده نشود ، هيچ دوا و تدبير سود ندهد . دوم آن كه از ازدياد رطوبت بلغمى بود در معده و نشان آن خروج بلغم است در قى . علاجش نيم دانگ قرنفل سوده ، تنها ، يا در آب سيب شيرين ، يا در آب به شيرين دادن است . و از حوابس قى آنچه ضعيف است بر معده ضماد كردن ، چون گل سرخ و فوفل و عود و هليله و امثال آن باريك سوده به آب يا شراب بسرشته . و اين دوا نفع دارد : پوست بيرون پسته سائيده به آب سيب يا به بدهند . و اگر پودينه دشتى كوفته در شراب نعناع دهند زود بند كند . و اگر عود و صندل در گلاب بسايند و بدهند نفع دهد . سوم آن كه از انصباب صفرا بود بر معده و نشان آن خروج صفرا است در قى و ديگر آثار حرارت ظاهر بودن . علاجش تناول حموضات مقوّيه است ، چون رب به ترش و رب غوره و رب ريباس و شربت زرشك . و اين دوا نفع تمام دارد : و آب پودينه و آب انارين يك جا كرده در ظرف نقره بجوشانند ، اندكى نبات آميخته چون نصف بماند فرود آرند و بدارند و قدرى بدهند و فادزهر حيوانى نيم‌دانگ ، گل ارمنى دو دانگ ، در آب سيب ، يا به ، يا امرود ، يا دوغ مسكه گرفته ، يا شراب نعناع دادن قى و غثيان مفرط را نفع دارد . جوارش فواكه و شراب مصطكى و سكنجبين اثرمند است . فائده [ در بيان شير دادن به اطفال بعد از اكل حموضات ] در كليات گفته كه اجتماع لبنيات با حموضات منهىٌ عنه است ، پس هر گاه اطفال شيرخواره را دادن حموضات اتفاق افتد ، بايد كه در آن وقت دهند كه معده از شير پاك باشد . و بعد خورانيدن حموضات ، شير نيز تا يك ساعت ، بلكه زياده نگذرد ، شير نشايد داد و اين ضابطه در خاطر دارند كه واجب الحفظ است . ضعف المعدة و نشان وى جشاى حامض است و ثقل معده و سوء هضم بلا امتلا و هيضه و قلَّت اشتها . و آن ، اطفال را بيشتر از فساد شير مىشود . علاجش اصلاح شير است حسب السبب و براى تقويت ، آب به مع قليلى قرنفل و سُك ، يا قيراطى از سُك در قدرى ميبه سرشته دادن . و مى سوسن به گلاب سرشته ، يا به آب آس تنها ، بر معده ماليدن . و روغن مصطكى تدهين نمودن نفع دارد . و نوش‌دارو در شير يا در گلاب حل‌كرده صبح و شام دادن اثر تمام دارد . و سفوف ارسطو به غايت مؤثر است ، خاصّه به آب به و پوست اندرونى سنگدان مرغ خشك ساخته و كوفته ، بيخته و به نبات آميخته ، به قدر حاجت دادن مجرّب است . و قرنفل درست در گلاب جوشانيدن و به نبات شيرين ساخته ، ناشتا خورانيدن ، عظيم النفع است . و احتراز از مُرخيات و مُضعفات و مُزلقات ، چون آلو و زردآلو و هندوانه و لعابات و امثال آن لازم است ، هم مرضعه را و هم طفل را . و تجويد هضم به استعمال اغذيه لطيفه ، چون گوشت